تاریخ امروز۱۴۰۰-۰۳-۲۷

قیمت غیر واقعی برق؛ پاشنه­ آشیل انرژی­‌های تجدیدپذیر در ایران

kasra_web_1icon نویسنده: کسری فرناق، کارشناس ارشد انرژی‌های تجدیدپذیر       clock زمان مطالعه: ۳ دقیقه


چرخ­­‌های بادی سیستان، حمام زیست‌­توده شیخ بهایی، میدان‌­های زمین‌­گرمایی، همه نشان از جایگاه ویژه منابع انرژی‎­‌های تجدیدپذیر در تاریخ مرزوبوم ایران دارند. اما چه عاملی باعث عدم شکوفایی صنعت این منابع در ایران شده است؟ شاید این سوال پدید آید که چرا سرمایه‌­گذاری در این صنعت و بهره­‌برداری از منابع پاک با توجه اندکی روبه‌­رو است؟ چرا با وجود احداث اولین کارخانه تولید پنل فتوولتاییک در سال ۱۳۷۱، مشوق‌­ها و سیاست‌­های حمایتی با دو دهه تاخیر شکل ­می‌­گیرند. به‌ نظر می‌رسد موارد زیر، عمده دلایل نفوذ کم­رنگ تجدیدپذیرها در ساختار صنعت کشور است:

  • یارانه پنهان انرژی و قیمت غیر واقعی برق
  • ساختار سنتی تولید برق مبتنی‌­بر نیروگاه‌­های سوخت فسیلی
  • عدم شکل‌­گیری سیاست‌­ها و مشوق‌­های حمایتی لازم در بخش‌های تولید، بهره‌­برداری و بازار تجدیدپذیرها

بخش اعظمی از صنایع تولید برق کشور در مالکیت دولت قرار دارد و دولت به دلایل سیاسی ازقبیل مهار تورم و جذب حمایت‌­های مردمی مجبور است تا با تزریق یارانه در زنجیره انرژی کشور، قیمت‌­های حامل انرژی ازجمله برق را کنترل نماید. در سال ۱۳۹۷ در حدود ۳۰ میلیارد دلار یارانه پنهان به تولید برق اختصاص یافته است؛ هزینه‌ه­ایی که بخش محدودی از آن صرف تولید ناخالص داخلی می‌­گردد. این مقدار شامل هزینه سوخت تقریبا صفر ریال نیروگاه‌های فسیلی­‌سوز، تعمیر و نگهداری از نیروگاه‌ها و هزینه‌­های زیست‌­محیطی است. همین موضوع باعث‌­شده­‌است تا قیمت برق به ۱۰ درصد قیمت واقعی خود تقلیل پیدا ­کند. هزینه برق تولید­شده در ساختار انرژی‌­های تجدیدپذیر ازجمله نیروگاه­‌های خورشیدی فتوولتاییک، نمی‌­تواند به‌­شکل اقتصادی، با قیمت یارانه‌­ای برق رقابت نماید و دولت مجبور است برای گسترش تجدیدپذیرها در قالب خرید تضمینی برق، منابع مالی جدیدی را درنظر بگیرد.

درحال حاضر، این منبع مالی با استقلال نسبی از بودجه عمومی دولت و ازطریق عوارض برق مشترکین تامین می‌­گردد. این عوارض در ابتدا ۳۰ ریال، بعد ۵۰ ریال به‌ازای هرکیلووات ساعت مصرف برق بوده است که چندی بعد به ۸ درصد و امروزه به ۱۰ درصد هزینه برق مصرفی مشترکین تبدیل شده است. این اتفاق خوبی‌ ­است و برخلاف مفهومی که در تصویر زیر مشاهده می­‌نمایید (دولتی که دزدانه مالیات برمی‌­دارد و شهروندی که ناآگاه است)، به امر واقعی‌­سازی قیمت برق کمک می‌­کند. اما مشکل، روال‌­های اداری و ارتباط ناقصی است که در بدنه سازمان­‌های دولتی شکل­ گرفته‌­است. همان‌­طور که در سال ۱۳۹۷ شاهد بودیم، تخصیص ناقص این منابع مالی، باعث مشکلاتی در پرداختی‌­های نیروگاه­های تجدیدپذیر بخصوص مقیاس بزرگ‌ها گشت.

چالش ها و راهکارهای توسعه انرژی های تجدیدپذیر

شکل۱: بخش عمده‌ای از بودجه تجدیدپذیرها از طریق عوارض برق مشترکین تامین می‌شود

راه حل سهم اندک تجدیدپذیرها در ساختار تولید برق کشور چیست؟

مهم­‌ترین اقدام، حذف سلسله­ مراتبی و اصولی یارانه‌­های انرژی و توسعه شبکه و صرف آن جهت ارتقای صنعت انرژی‌­های تجدیدپذیر و تولید پراکنده است. اتخاذ سیاست­‌هایی که به خصوصی­‌سازی و پررنگ‌­تر شدن نقش مردم در این حوزه کمک­ کند؛ علاوه‌­بر حذف انحصار و گسترش رقابت، موجب ارتقای صنعت برق و گرایش به تجدید ساختار آن به سمت فناوری‌­های پربازده می‌­گردد. مردمی ­شدن چرخه تولید برق، علاوه‌بر جذب سرمایه‌­های سرگردان و کاهش نقدینگی، ­باعث ایجاد فرصت­های شغلی شده و بهبود اقتصادی و اجتماعی را نتیجه می‌­دهد. این امر بایستی درکنار پیش­ شرط­‌های ضروری در خصوصی‌­سازی صنعت برق، مطالعه‌­های جامع و برنامه‌ریزی‌­های مدون صورت ­گیرد.

تجدید ساختار صنعت تولید برق به ­شکل تولید پراکنده با حفظ زیرساخت‌­های فعلی درکنار الما‌‌ن‌­های انرژ‌ی‌­های تجدیدپذیر، می‌­تواند یکی از سیاست‌هایی باشد که باعث تحقق امر خصوصی‌­سازی و مردم‌­سالاری در عرصه انرژی گردد. تولید پراکنده نسبت به تولید متمرکز، هزینه‌­های اولیه به مراتب پایین‌­تری دارد و ورود بخش خصوصی در این زمینه با سهولت بیشتری صورت­ می‌­گیرد.

به نظر شما راه حل توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و موانع پیش‌روی آن کدام است؟ شما می‌توانید در انتهای همین صفحه دیدگاه خود را ثبت نمایید.

نظر شما درباره این مطلب مهم است

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

یازده + 4 =

نشر و بازنشر تمامی مطالب در سایت و فضای مجازی تنها با درج آدرس www.iransolarmag.com مجاز است.